سرنگونی هواپیمای ایرانی و امپریالیسم خبری

بحث امپریالیسم خبری در ارتباطات در دهه های شصت و هفتاد میلادی، یکی از مباحث جدل برانگیز و اساسی در علوم ارتباطات محسوب می شد، روزگاری که انقلاب ارتباطات قرن بیست و یکم شکل و شمایل رسانه ها را چنین تغییر نداده بود که مداخله مستقیم مخاطب/ آفریننده در بازتاب واقعیت در رسانه، ساختار تک ساحتی هژمونی رسانه ها را برهم بزند.

هرچند که همچنان هژمونی رسانه به دلیل ساختار اقتصادی-سیاسی ش برقرار مانده ولی رویکرد مخاطب در برابر آن دستخوش تحول عمیقی شده است.

بازتاب سرنگون سازی هواپیمای ایرباس ایران توسط ناوجنگی وینسنس در رسانه های جریان اصلی در روز سوم جولای ۱۹۸۸ برفراز خلیج فارس نیز نمونه ای از همین مبحث در سالهای پایانی دهه هشتاد و جنگ سرد محسوب می شود.

این مستند تلویزیونی را به سفارش تامین برنامه شبکه اول سیما در کمتر از سه روز به مناسبت سالگرد این واقعه ساختم و پس از آن ۲۰ ساعت خوابیدم!در هفته اول تیر ماه ۱۳۷۹ در هفته نامه سروش که در آن زمان دبیر سرویس رسانه های آن بودم مقاله مفصلی در باره بازتاب رسانه ای این واقعه نوشتم که بلافاصله توسط مدیر وقت تامین برنامه به من پیشنهاد ساخت مستندگزارشی در این باره شد.

موضوع را به عباس بیات، همکلاسی دوره عالی کارگردانی سینما در باغ فردوس خبر داده و با استقبال او بلافاصله دست به کار شدم، دستیار تهیه به وزارت خارجه و صدا و سیما رفت تا هر چه مستند و راش در این باره موجود است گرد آورد، نامزدم نیز مامور برنامه ریزی شد.

ظرف چندین ساعت متن برنامه بر اساس مستندات وزارت خارجه و داده های پژوهش معاونت سیاسی صدا و سیما نوشته شد و با رسیدن راش ها، مونتاژ اولیه آن را شروع کردم، روز بعد با دو گوینده حرفه ای و یک همکار در استودیوی صدا، صدا را ضبط کردیم و همان شب آن را فاین کات و میکس کردیم.

فردا صبح فیلم آماده شده را باردیگر بصورت گروهی دیدیم و تهیه کننده آن را به شبکه اول برد و همانجا یعنی روز یازدهم تیرماه مدیر تامین برنامه به همراه ناظرپخش شبکه اول آن را دیدند، پسندیدند و در کنداکتور شبکه اول برای پخش در همان شب قرار دادند.

 

فیلم کامل را ببینید

سال بعد همین فیلم توسط تهیه کننده در اختیار شبکه خبر قرار گرفت که من از آنجا به پژوهش سیاسی انتقال یافته بودم و فیلم در شب یازدهم تیرماه از این شبکه پخش شد.

در سال ۱۳۸۱ مدیر تامین برنامه شبکه اول، بدون هماهنگی با من یا تهیه کننده فیلم را درجدول برنامه های شب دوازدهم تیرماه قرار داده بود و از آنجا که وی هنوز بابت این فیلم با تهیه کننده تسویه حساب نکرده بود، با مراجعه به دفتر وی، فیلم را از وی گرفتم و در نتیجه آن را از کنداکتور بیرون کشیدم.

من شخصا بابت تهیه این گزارش تلویزیونی دستمزدی دریافت نکردم ولی فیلم علاوه برآنکه بعدا بارها از شبکه خبر پخش شد، در زمان حضور من در صدا و سیما نیز چندین بار در جلسات عمومی مدیران یا مناسبت های مختلف مانند سمینار روز ارتباطات که مدیر و برگزار کننده آن در معاونت سیاسی خودم بودم به نمایش درآمد و با آنکه لحن آکادمیک آن برای مخاطب عام مناسب نیست و با شیوه پروپاگاندای سیاسی صدا و سیمای جمهوری اسلامی مغایر بود، به عنوان یک نمونه خوب از «برنامه سازی جنگی» برای تلویزیون از آن یاد شده است.

نسخه اینترنتی این گزارش تلویزیونی را اخیرا برای جایی که از من نمونه کار خواسته بود با به زحمت انداختن چند نفر از دوستان در ایران توانستم بارگذاری کنم زیرا نسخه اصلی بر روی نوار بتاکم ثبت شده بود که سیستم اصلی پخش صدا و سیما بود و گویا چند سالی است که در این سازمان هم منسوخ شده است.

بهرحال توضیح دو نکته را ضروری می دانم: برخی جزئیات در باره واقعه سرنگون سازی هواپیمای کره ای توسط شورویها در این گزارش دقیق نیست که مستند بر اسناد وزارت خارجه در زمان ساخت این گزارش تلویزیونی بوده است.

و دیگر اینکه این برنامه تلویزیونی را تنها به عنوان یک نمونه کار جنگی تلویزیونی و مستندسازی آکادمیک برای آن به مناسبت بیستمین سالگرد این واقعه در اینجا ثبت می کنم و طبعا به معنای آن نیست که نگرش های ارتباطی من همانند هشت سال پیش است.

حال که مرجعی که نمونه کار خواسته بود سبب بازیابی برخی از نمونه کارهایی که اتفاقا در ایران در دسترس بوده، شده است، به زودی برخی دیگر از این کارهای تلویزیونی را با شرح داستان ساخته شدن آنها و حواشی آنها را نیز در اینجا خواهم آورد.

ا.ح

درضمن هرگونه استفاده و بهره برداری از این ویدئو با یا بدون ذکر نام سازنده کاملا آزاد است اما حقوق مادی آن متعلق به تهیه کننده و احتمالا سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران است.

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s